Khi nhắc đến việc học nhạc lý, rất nhiều người đặc biệt là người mới thường hình dung đến những khái niệm có phần khô khan như gam trưởng, gam thứ, hợp âm I–IV–V hay những bản nhạc phức tạp cần phải chơi thật trôi chảy. Nhưng thực tế, đó không phải là cốt lõi mà một người mới học nhạc cần quan tâm ngay từ đầu.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ: học nhạc lý thực sự là học cái gì và đâu là lộ trình đúng để nhập môn học một cách hiệu quả, đặc biệt dành cho người tự học.

Những Lầm Tưởng Khi Mới Học Nhạc Lý

Khi chúng ta nói về việc học nhạc lý, chúng ta đang thực sự nói về điều gì? Thế nào mới được coi là bước đầu nhập môn thành công?

Nhiều người mới học thường bị cuốn vào những khái niệm đao to búa lớn ngay từ những ngày đầu tiên. Bạn có thể nghĩ rằng nhập môn âm nhạc là:

• Phải thuộc làu làu các âm giai trưởng, âm giai thứ (Major/Minor scales)?
• Phải biết cách bấm các vòng hợp âm bậc I – IV – V?
• Hay là phải dùng một nhạc cụ nào đó (như guitar, piano) để chơi thật thạo một bản nhạc đang thịnh hành?

Đừng hiểu lầm, những kiến thức trên ĐỀU QUAN TRỌNG. Chúng là những viên gạch để xây nên một ngôi nhà hoàn chỉnh. Tuy nhiên, chúng tuyệt đối không phải là vấn đề cốt lõi cấp bách nhất mà một người mới học cần giải quyết. Nếu bạn lao đầu vào học các vòng hợp âm phức tạp khi nền tảng chưa vững, bạn sẽ chỉ đang học vẹt, giống như việc cố gắng xây nhà từ phần mái.

Bản Chất Của Âm Nhạc Có 2 Yếu Tố Sống Còn

Hãy gạt bỏ những quyển sách nhạc lý dày cộp sang một bên và nhìn nhận âm nhạc ở dạng nguyên sơ nhất. Suy cho cùng, dù là nhạc Cổ điển, Pop, Rock hay Jazz, âm nhạc cũng chỉ được cấu thành từ hai yếu tố cốt lõi:

1. Độ cao thấp của âm thanh (Cao độ / Pitch): Biểu hiện cụ thể của nó trong âm nhạc chính là Âm giai (Thang âm). Đó là việc bạn phân biệt được nốt Đô thấp hơn nốt Sol, hay nốt Mi cao hơn nốt Rê.
2. Độ dài ngắn của âm thanh (Trường độ / Duration): Biểu hiện cụ thể của nó trong âm nhạc chính là Tiết tấu (Nhịp điệu). Đó là việc một nốt nhạc ngân dài trong 1 nhịp, 2 nhịp, hay chỉ lướt qua trong tích tắc.

💡 Lời khuyên cho người mới:

Là một người mới bắt đầu, bạn cần khắc cốt ghi tâm rằng hướng đi và mục tiêu nỗ lực lớn nhất của bạn chính là nắm vững ÂM GIAI và TIẾT TẤU. Ngoài hai yếu tố này ra, mọi kiến thức nhạc lý khác ở giai đoạn này đều chỉ là thứ yếu.

Nhạc Lý Là Kỹ Năng, Không Phải Là Khối Kiến Thức Chết

Bạn cần hiểu rõ điều này: Năng lực về nhạc lý là một loại KỸ NĂNG, chứ không chỉ đơn thuần là kiến thức.

• Kiến thức: Là thứ ai cũng có thể có được thông qua việc đọc, học thuộc và ghi nhớ (Ví dụ: Bạn biết nốt đen bằng 1 phách, nốt trắng bằng 2 phách).
• Kỹ năng: Là thứ ĐÒI HỎI sự rèn luyện chuyên biệt và lặp đi lặp lại mới có thể hình thành (Ví dụ: Bạn nghe một đoạn nhạc và vỗ tay lại được chính xác nhịp điệu của nó).

Nó giống hệt như việc học bơi hay đạp xe. Bạn có thể đọc hàng chục cuốn sách về nguyên lý lực nổi, khí động học hay cách giữ thăng bằng, nhưng nếu không nhảy xuống nước hay tự mình đạp lên bàn đạp, bạn sẽ mãi mãi không biết bơi hay không biết đi xe đạp. Âm nhạc cũng vậy, không thực hành thực tế thì không thể nào thẩm thấu được.

Việc tiếp thu năng lực âm nhạc hoàn toàn tương tự như việc bạn học một ngôn ngữ mới (như tiếng Anh, tiếng Trung).

• Khi học ngôn ngữ, mục tiêu cơ bản nhất là bạn phải làm được hai việc: ĐỌC và NGHE. Khi đã nghe – đọc tốt, bạn có nền tảng để hấp thụ từ vựng, ngữ pháp và phát triển kỹ năng nói – viết.
• Âm nhạc là một loại ngôn ngữ phổ quát của nhân loại. Bạn cũng phải làm được hai việc: ĐỌC BẢN NHẠC và NGHE ÂM NHẠC.

Chỉ khi bạn có khả năng đọc được bản nhạc (nhìn các nốt nhạc và biết nó vang lên thế nào) và nghe được bản nhạc (nghe một giai điệu và biết đó là nốt gì, nhịp gì), bạn mới có thể hấp thụ tinh hoa trong thế giới âm nhạc một cách hiệu quả để không ngừng phát triển.

Sự Quan Trọng Của Xướng Âm Và Luyện Tai

Từ những phân tích trên, chúng ta đi đến một kết luận mang tính bước ngoặt cho bất kỳ ai đang tự học nhạc:

Chúng ta phải đặc biệt chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng XƯỚNG ÂM và LUYỆN TAI NGHE NHẠC (Thị tấu và Thẩm âm), thậm chí phải coi đó là nội dung cốt lõi và quan trọng nhất của toàn bộ quá trình học.

Tại sao lại quan trọng đến vậy?

Trong giai đoạn khởi đầu, toàn bộ trọng tâm của bạn phải đặt vào việc làm chủ Quãng (Interval) và Tiết tấu (Rhythm). Đây là chìa khóa để hình thành khả năng đọc phổ nhạc và thính giác âm nhạc ở mức độ sơ cấp.

Hãy tưởng tượng, Quãng, Giai điệu, Hòa âm và Tiết tấu chính là những viên gạch, bao xi măng, thanh thép là những chất liệu cơ bản nhất để xây lên tòa lâu đài âm nhạc. Bất kỳ phương pháp học nào không lấy việc rèn luyện kỹ năng nghe – nhìn (thị tấu và thẩm âm) liên quan đến các yếu tố này làm trọng tâm thì đều là:

• Kém hiệu quả: Mất nhiều thời gian nhưng không đọng lại sự phản xạ.
• Vô ích: Chỉ hiểu trên lý thuyết, khi áp dụng vào chơi đàn hay ca hát thực tế sẽ bị đơ và mất nhịp.

Lộ Trình Luyện Tập Gợi Ý Cho Người Tự Học (Từ Con Số 0)

📣 Xem thêm: Hướng Dẫn Tự Học Đàn Piano Từ Con Số 0 Cho Người Mới Bắt Đầu

Lời Kết

Như đã nói, mỗi một người chọn con đường tự học đều không hề dễ dàng. Âm nhạc, đặc biệt là phần “xướng âm và luyện tai”, thực chất là một môn học cần sự phản hồi và đánh giá. Khi tự học, bạn sẽ không có thầy giáo bên cạnh để nhắc nhở rằng “Em hát nốt này hơi phô rồi” hay “Em gõ nhịp chỗ này bị nhanh quá”.

Nếu không thực sự xuất phát từ một tình yêu thuần khiết và mãnh liệt dành cho âm nhạc, chắc chắn bạn sẽ không thể nào kiên trì vượt qua được giai đoạn khô khan này. Nhưng một khi bạn đã vượt qua, phần thưởng sẽ cực kỳ xứng đáng: Bạn sẽ thực sự hiểu ngôn ngữ của âm thanh, bạn có thể tự mình bóc tách bất kỳ bài hát nào mình yêu thích.